Nagietek lekarski – Właściwości i zastosowania

0
405
nagietek lekarski
Nagietek lekarski to wykorzystywane od wielu stuleci wspaniałe zioło lecznicze

Zioła są bogactwem rozmaitych związków chemicznych o właściwościach leczniczych, które nazywamy substancjami biologicznie aktywnymi. Związki te współczesna nauka potrafi doskonale rozpoznać, wyodrębnić i opisać. Jednak świat roślin ciągle jeszcze kryje przed nami wiele tajemnic, które czekają na swoje rozwiązania. Tajemnicy nie stanowi jednak nagietek lekarski, który od dawnych czasów jest jednym z najpopularniejszych i najbardziej cenionych ziół leczniczych.

Nagietek lekarski jest rośliną leczniczą o wielowiekowej tradycji stosowania. Pierwsze wzmianki o jego medycznym zastosowaniu pochodzą z XII w. Oprócz właściwości leczniczych dawniej przypisywano mu również właściwości magiczne. Wysuszone płatki tego zioła rozsypywano pod łóżkiem lub wkładano pod poduszkę w celu zapewnienia spokojnego snu. Kwiaty nagietka służyły także jako naturalny barometr, który pozwalał przewidywać pogodę. Uważano, że jeśli rano płatki zioła są rozchylone i ułożone równolegle do ziemi, w ciągu dnia nie będzie deszczu.

W przeszłości liście nagietka były wykorzystywane jako warzywo. Obecnie świeże płatki są siekane i dodawane do sałatek, zaś suszone stanowią przyprawę do zup i ciast. Jako substytut szafranu używane są do doprawiania i barwienia ryżu i innych potraw. Jadalny, żółty barwnik otrzymywany z kwiatów stosowany jest także w przemyśle spożywczym do barwienia tłuszczów, np. margaryny i żółtych serów.

Nagietek lekarski – Ogólna charakterystyka

Nagietek lekarski Calendula officinalis to roślina jednoroczna, należąca do rodziny atrowatych. Ma też inne lokalne nazwy, a najczęściej występujące to pazurki i paznokietki. Prawdopodobnie pochodzi z obszarów śródziemnomorskich lub Iranu, jednak dobrze czuje się w naszym klimacie. Poznajmy jego najważniejsze właściwości i zastosowania.

Zakwita na przełomie maja i czerwca, a kwiaty pozostają do końca września, jednak przy sprzyjających warunkach pogodowych nawet do listopada. Jako roślina ozdobna nagietek jest chętnie uprawiany w przydomowych ogrodach. Roślina sama chętnie się rozsiewa, pozostając na stanowisku wiele lat.

Naturalne siedlisko nagietka jest niepewne, jednak dziczejąca roślina jest najczęściej spotykana na nieużytkach, gruntach rolnych i wzdłuż dróg. Łodyga nagietka pokryta jest miękkimi, gruczołkowatymi włoskami, a w dotyku jest nieco lepka, żeberkowana i łamliwa. Kwiaty zioła przyjmują barwę od pomarańczowej do żółtej i cechują się przyjemnym, nieco balsamicznym zapachem. Owoce nagietka, w naszych warunkach, dojrzewają od sierpnia do listopada.

Nagietek lekarski jest jedną z najbardziej uniwersalnych roślin leczniczych i kosmetycznych, o czym decyduje niezwykle bogaty skład substancji aktywnych. Zawiera  flawonoidy, karontenoidy, związki trójpenowe kumaryny, olejek eteryczny, saponiny i sterole. Liście nagietka bogate są w witaminy, m.in. A i C oraz minerały, podobnie do liści mniszka pospolitego. W płatkach kwiatowych są również związki śluzowe i żywicowe, gorycze, kwasy organiczne, poliacetyleny, polisacharydy i sole mineralne.

Nagietek charakteryzuje się wszechstronnym działaniem leczniczym, dlatego możemy wykorzystać go przy różnych dolegliwościach, jest to bowiem zioło zarówno przeciwzapalne, pzrzeciwgrzybiczne, rozkurczowe, jak i żółciopędne. Stosować go można zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie.

Podstawowe właściwości nagietka lekarskiego

  1. Leczy stany zapalne

Zawarte w nagietku lekarskim związki aktywne pozwalają niszczyć drobnoustroje, które mogą sprzyjać stanom zapalnym śluzówki, owrzodzeniom żołądka i zapaleniu jelita grubego. Działają ochronnie na śluzówkę żołądka i jelit, pobudzając procesy regeneracyjne. Często nagietek podaje się pomocniczo w nieoperacyjnych postaciach raka żołądka, a także stanach przednowotworowych w przewodzie pokarmowym, w przypadku długo utrzymującego się stanu zapalnego błony śluzowej. Ponieważ zawarte w nagietku związki czynne działają w przewodzie pokarmowym rozkurczowo, pozwalają skutecznie łagodzić dolegliwości bólowe po operacjach żołądka i dróg żółciowych. Picie naparów z nagietka poleca się szczególnie osobom zagrożonym chorobą wrzodową, a wiele badań wskazuje na to, że mogą również zapobiegać rakowaceniu czynnych wrzodów żołądka i jelit.

Nagietek lekarski wykazuje silne właściwości bakteriobójcze i grzybobójcze, radzi sobie także z paciorkowcami i gronkowcami, dlatego może być z powodzeniem wykorzystywany w leczeniu stanów zapalnych gardła, krtani, jamy ustnej, a także w zapaleniach spojówek i przemęczeniu oczu. Zapobiega także nadmiernemu wysuszeniu narządu wzroku i łagodzi jego podrażnienia, dlatego jest istotnym składnikiem niektórych kropli do oczu.

  1. Wspomaga pracę wątroby

Nagietek lekarski często stosuje się w stanach zapalnych dróg żółciowych, spowodowanych infekcją w zaburzeniach czynności wątroby, najczęściej po przebytym wirusowym zapaleniu lub uszkodzeniu przez trujące związki toksyczne, np. z grzybów. Obok ostropestu plamistego jest jednym z najczęściej wykorzystywanych składników naturalnych preparatów ochronnych dla wątroby. Zawarte w nagietku substancje czynne pozwalają przyśpieszać czynności wydzielnicze, zwiększając ilość soku żołądkowego i żółci, a także ułatwiając jej przepływ do dwunastnicy.

  1. Łagodzi kobiece dolegliwości

Dzięki działaniu rozkurczowemu nagietek lekarski pomaga przy zaburzeniach miesiączkowych, łagodząc bóle menstruacyjne, a także pomagając w dolegliwościach okresu przekwitania, czyli klimakterium. Napary z nagietka poleca się stosować do podmywania damskich narządów intymnych, a także do przeprowadzania nasiadówek w przypadku stanów zapalnych. Pomagają one dbać o właściwą higienę intymną, likwidując podrażnienia skóry, świąd i upławy.

  1. Działa wzmacniająco

Dzięki zawartości saponin trójterpenowych, podobnych do saponin żeń-szenia, nagietek stymuluje układ immunologiczny, zwiększając ogólną odporność i zdolność do obrony przed mikroorganizmami chorobotwórczymi. Zwiększa również aktywność układu siateczkowo-śródbłonkowego i tym samym umożliwia skuteczną obronę przed zakażeniami. Pomaga także w procesach rekonwalescencji i odzyskiwaniu siły po chorobie.

  1. Przyśpiesza gojenie się ran

Obecność karotenoidów i trójterpenów przyśpiesza ziarninowanie i gojenie się wszelkich uszkodzeń naskórka oraz warunkuje prawidłowy wzrost nabłonka. Nagietek lekarski stymuluje także produkcję kalogenu w miejscach skaleczeń, dlatego jest skuteczny w zmniejszenia blizn oraz pomaga w likwidacji rozstępów. Można go stosować się w różnych uszkodzeniach skóry, w tym przy ranch, wrzodach, stłuczeniach i obtarciach naskórka, a także w owrzodzeniach żylakowych, zapaleniu skóry, żylakach odbytu, oparzeniach, ranach pooperacyjnych, odmrożeniach i wysypkach skórnych. Niektóre praktyki wskazują na wykorzystanie nagietka w postaci irygacji i tamponów do ochrony błon śluzowych przeciw rzęsistkom. Niektóre źródła wskazują nawet na wspomaganie leczenia wczesnych stanów nowotworowych.

  1. Poprawia stan skóry

Do wykorzystania zewnętrznego stosuje się zwykle alkoholowe i olejowe wyciągi z kwiatów nagietka, ponieważ podstawowe związki czynne tego zioła nie rozpuszczają się w wodzie. Preparaty nagietkowe doskonale regenerują skórę, a także pomagają uporać się z niemal wszystkimi jej niedoskonałościami, w tym z zaskórniakami, trądzikiem i nadmiernym łuszczeniem się. Przeciwdziałają rozstępom, likwidują szorstkość skóry, a także wspaniale nawilżają i zmiękczają. Dzięki właściwościom antyoksydacyjnym nagietek lekarski działa wygładzająco i ochronnie.

  1. Zmniejsza stres i poprawia nastrój

Olejek z nagietka doskonale sprawdza się w aromaterapii, gdyż wykazuje właściwości odprężające, zwalnia tętno i obniża ciśnienie tętnicze krwi.

Domowe zastosowania nagietka lekarskiego

Aby zapewnić swojej skórze odpowiednią pielęgnację nie musimy bywać w gabinecie kosmetycznym. Ze względu na łatwą dostępność nagietka, wiele kosmetyków pielęgnacyjnych możemy w warunkach domowych wykonać samodzielnie. Poniżej przedstawiamy najpowszechniej wykonywane i stosowane domowe preparaty nagietkowe:

  • Napar z nagietka: Jedną łyżkę stołową suszonych płatków nagietka należy zalać szklanką wrzątku i parzyć pod przykryciem około 15-20 minut, po czym całość odcedzić. W celu leczenia chorób wewnętrznych należy pić 3 napar razy dziennie przed posiłkiem. Do zastosowań zewnętrznych można naparem obmywać, stosować okłady na chore i zmęczone oczy, przeprowadzać irygację, która pomoże leczyć nadżerki macicy oraz stany zapalne spowodowane przez rzęsistka oraz upławy. Napar z nagietka można także stosować jako płukanki do włosów, zapewniając działanie wzmacniające, regenerujące i przeciwłupieżowe. Doskonale się sprawdza jako tonik do przemywania twarzy, a także preparat do płukania gardła w przypadku infekcji. Dzięki właściwościom przeciwzapalnym wpływa na łagodzenie bólu gardła, a także pomaga leczyć owrzodzenia w jamie ustnej i wszelkie stany zapalne.
  • Domowy olej nagietkowy: Do przygotowania preparatu wystarczy garść świeżych płatków nagietka, które należy włożyć do słoika – powinien on zajmować ok. 1/3 pojemności. Całość zalać oliwą lub olejkiem araganowym, migdałowym lub ekologicznym olejem słonecznikowym, aby wypełnić cały słoik. Odstawić miksturę w ciepłe miejsce na co najmniej 14 dni, raz dziennie mieszając, żeby zioła cały czas były zakryte warstwą oleju. W przeciwnym razie zioła mogą zacząć się psuć i olejek będzie nadawał się do wyrzucenia. Po ok. 2 tygodniach całość należy odcedzić przez gazę. Tak przygotowany olej nagietkowy wykazuje wysoką skuteczność działania na rozstępy, łuszczącą się skórę, łuszczycę i blizny. Idealnie nawilża i koi, a także nadaje się do masażu całego ciała. Można jej również używać do pielęgnacji niemowląt, ponieważ działa antybakteryjnie i przeciwzapalnie.
  • Olejek nagietkowy z propolisem i lawendą: Olejek nagietkowy należy wlać do słoiczka, a następnie połączyć z 20 kroplami propolisu i 20 kroplami olejku lawendowego. Całość trzeba dobrze wymieszać i odstawić na kilka dni, od czasu do czasu wstrząsając. Tak przygotowany preparat działa kojąco i leczniczo, a należy go wcierać w bolące miejsca. Może być stosowany na zadrapania, ukąszenia owadów, na wysypki, rozstępy, otarcia naskórka, siniaki i inne podrażnienia skóry.
  • Oliwa nagietkowa: Płatki kwiatów nagietka należy dokładnie i dość ciasno ułożyć w słoiczku, zalać dobrej jakości oliwą z oliwek z pierwszego tłoczenia, a następnie zakręcić i przechowywać w ciepłym i ciemnym miejscu przez tydzień. Oprócz właściwości nagietka, oliwa zawiera dodatkowo cenne substancje czynne, które zapobiegają powstawaniu stanów zapalnych oraz rogowaceniu się skóry. Oliwę nagietkową można w szczególności stosować na suchą, pękającą i podrażnioną skórę.
  • Krem nagietkowy: Do połowy szklanki wcześniej przygotowanej oliwy nagietkowej należy dodać ok. 30 g lanoliny, która jest dostępna w aptekach. Całość trzeba dobrze wymieszać do rozpuszczenia, a następnie dodać małe opakowanie naturalnego kremu do skóry. Ponownie całość wymieszać i przełożyć do odpowiednich pojemniczków. Krem nagietkowy należy przechowywać w suchym i chłodnym miejscu. Stanowi on nieco zmodyfikowaną wersję oliwki i może być stosowany w codziennej pielęgnacji cery suchej, podrażnionej, odwodnionej,a także mało elastycznej i zwiotczałej. Łagodzi świąd, likwiduje zaczerwienienia, zmiękcza zrogowaciałą skórę na stopach, łokciach i kolanach, a także leczy spierzchnięte dłonie i rozjaśnia naskórek.
  • Maść nagietkowa: Receptura na maść nagietkową jest bardzo stara i nie wszystkim odpowiada wykorzystanie tłuszczu zwierzęcego. Do jej przygotowania należy zdobyć kostkę gęsiego smalcu, a następnie rozgrzać ją w garnku. Do płynnego tłuszczu trzeba dodać 2 duże garście świeżych lub suszonych płatków nagietka i doprowadzić do wrzenia, cały czas mieszając. Po wszystkim całość należy odstawić do ostygnięcia. Po jakimś czasie znów podgrzać, ostudzić, przecedzić, a następnie odstawić do lodówki, aby maść stężała. Tak przygotowana mikstura była stosowana na oparzenia, wysypki, egzemy i trudno gojące się rany, jak również w leczeniu spękanej skóry.
  • Oryginalna maść nagietkowa według receptury ks. Kneippa na bazie smalcu wieprzowego: Wykonanie maści odbywa się jak wyżej, tylko zamiast smalcu gęsiego należy użyć smalcu wieprzowego. Według opinii wielu osób taka maść posiada bardzo skuteczne działanie. Jej wyjątkowość może wynikać z chemicznej budowy smalcu, która wykazuje duże powinowactwo do ludzkiego tłuszczu skórnego, czyli sebum. Dzięki temu maść bardzo dobrze przenika w głębokie warstwy skóry, a tym samym ma szybsze i silniejsze działanie od sporządzonych na innej bazie tłuszczów.
  • Nalewka nagietkowa: Do przygotowania nalewki należy jedną lub dwie garście suszonych kwiatów nagietka umieścić w słoiku i zalać ½ l wódki. Całość szczelnie zamknąć i odstawić na 14 dni w ciepłe miejsce. Co jakiś czas należy silnie wstrząsać słoikiem. Po tym czasie przecedzić nalewkę przez podwójną gazę i przelać do słoiczków. Przechowywać w ciemnym i chłodnym miejscu. Stosować zewnętrznie w rozcieńczonej formie. Nalewka alkoholowa pozwala na uzyskanie wysoko skoncentrowanego wyciągu z nagietka, o bardzo silnych właściwościach leczniczych. Ma zastosowanie przy skaleczeniach, dezynfekcji ran, do nasiadówek przy chorobach kobiecych oraz do płukania gardła przy anginie.
  • Odżywczy balsam do ust z nagietka i masła Shea: Do przygotowania domowego balsamu do ust należy użyć 1 dużej łyżki organicznego masła Shea, które można kupić w sklepach ze zdrową żywnością lub przez internet, a następnie połączyć je z 1 łyżeczką oleju z nagietka i dokładnie utrzeć. Po schłodzeniu balsam wykazuje doskonałe właściwości pielęgnacyjne na suche i spierzchnięte wargi.
  • Domowy peeling z płatków owsianych i nagietka: Garść płatków owsianych i taką samą ilość suszonego nagietka należy grubo zmielić, tak, aby uzyskać konsystencję peelingu. Do całości dodać łyżkę oliwy z oliwek i miodu, a następnie dokładnie wymieszać. Domowy peeling należy stosować na wilgotną skórę. Pozwala on naturalnie oczyszczać skórę, delikatnie wygładzać, koić i zapobiegać stanom zapalnym. Może być stosowany na trądzik.
  • Tonik nagietkowy: Do połowy szklanki naparu z nagietka dodajemy kilkanaście kropli nalewki nagietkowej, mieszamy, a następnie przelewamy do buteleczki i przechowujemy w lodówce. Tonik nagietkowy jest idealny do pielęgnacji cery tłustej, trądzikowej i z widocznymi niedoskonałościami. Stosowany regularnie likwiduje procesy zapalne, działa ściągająco, dezynfekuje i przyśpiesza gojenie.

Jak widać, nagietek lekarski to wspaniałe zioło, o wielu właściwościach i zastosowaniach leczniczych. Stanowi cenny składnik wielu preparatów i kosmetyków pielęgnacyjnych. Można je także w prosty sposób wykorzystywać, zupełnie domowymi sposobami. Warto zatem bliżej się z nim zapoznać i zacząć czerpać korzyści z jego cudownych mocy!

UDOSTĘPNIJ

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here